دیدار معنوی مثنوی

دیدار مثنوی در دژ هوش ربا (۶۲)

حکایت قاضی و زن جوحی

(بخش پایانی)

باز آمدنِ زن جوحی به محکمهٔ قاضی سال دوم، بر امید وظیفهٔ پارسال

و بازشناختنِ قاضی او را اِلی اتمامه . (از بیت ۴۵۵۳ به بعد)

بعدِ سالی باز جوحی از مِحَن*

رو به زن کرد و بگفت:« ای چُست زن ۹۰

آن وظیفهٔ* پار را تمدید کن

پیشِ قاضی از گِلهٔ من گو سُخُن» ۹۱

زن برِ قاضی در آمد با زنان

مر زنی را کرد آن زن ترجمان ۹۲

تا بنشناسد ز گفتن ، قاضی ش

یاد ناید از بلای ماضی ش ۹۳

هست فتنه، غمزهٔ* غمّازِ * زن

لیک آن صدتو شود زآوازِ زن ۹۴

چون نمی تانست آوازی فراشت

غمزهٔ تنهای زن سودی نداشت ۹۵

*مِحَن؛ ج محنت، سختی ــ*وظیفه؛ درآمد ــ *فتنه؛ در اینجا شور وآشوب ــ* غمزه؛ اشاره با

چشم برای دلبری ــ *غمّاز؛ به جنبش در آوردن، سخن چین. در بیت ۹۴ می گوید. غمزهٔ زن

آشوبی گمراه کننده است. وقتی با لحن سخن گفتن او همراه شود، صد برابر تأثیر گذارست

گفت قاضی: « رَو تو خصمت* را بیار !

تا دهم کارِ تو را با او قرار» ۹۶

جوحی آمد، قاضی اش نشناخت زود

کو به وقتِ لُقیه* در صندوق بود ۹۷

زو شنیده بود آواز از برون

در شری و بیع و در نقص و فزون ۹۸

گفت:« نفقهٔ زن چرا ندهی تمام ؟»

گفت: «‌ از جان شرع را هستم غلام ۹۹

لیک اگر میرم، ندارم من کفن

مُفلسِ این لِعبم* و ، شش پنج زن*» ۱۰۰

زین سخن قاضی مگر بشناختش

یاد آورد آن دغَل و آن باختش ۱۰۱

گفت : «آن شش پنج، با من باختی

پار اندر ششدرم* انداختی ۱۰۲

نوبت ِ من رفت ، امسال آن قمار

با دگر کس باز، دست از من بدار »‌ ۱۰۳

*خصم؛ دشمن، مالک، شوی، اینجا به معنای شوهر ست.ــ *لُقیه؛ یکبار دیدن و ملاقات کردن

*لِعب؛ بازی کردن، عملی بیهوده ــ * شش پنج زدن، قمار کردن. ــ * ششدر؛ اصطلاحی ست

در بازی نردکه حربف، هر شش خانهٔ رقیب را بسته، او را از حرکت دادن مهره هایش یازدارد.

منظور مولانا از این حکایت نیز درس گرفتن آدمی از کار و کردار دنیا ست که چگونه با انواع

ترفندهای نفسانی، فرد را متحیر و محبوس در صندوق هوس های جسمانی تنها می گذارد :

گر ز صندوقی به صندوقی رود

او سمایی نیست، صندوقی بوَد ...

حکایت مولانا در اینجا پایان پذیرفته، ذهنش متوجه به عارفان واصل می گردد که بکلی ازاین

دایرهٔ سرگردانی میان صندوق ِ خواهش های دنیایی آزادند. آزادگانی بی آرزو و شاد . مولانا

در ابیات آینده خواننده را به یکی از بلندترین قله های مثنوی معنوی می برد.

(ادامه دارد)